Smiley face
Smiley face
Smiley face

پیلانەکانی دەوڵەتی تورک داگیرکردن و قڕکردنی کوردستانە..بەشی سێیەم

2018-04-25 11:35:17



ڕۆژنیوز - ناوەندی هەواڵەکان

 

لە دوو ساڵی ڕابردوودا هێزەکانی سەربە سوپای تورک لە ناوچەکانی کەرکوک و شەنگال هێرشیان کردە سەر گەلی کورد و دەیان کەسیان کۆمەڵکوژکرد، هەروەها فڕۆکە جەنگییەکانی سوپای تورک چیای شەنگالیان بۆردوومان کرد.

 

لە ئاڵۆزییە ناوخۆکانیی عێراق و باشوری کوردستاندا، حکومەتی تورک بەردەوام هەوڵیداوە، کە ئاڵۆزییەکان قووڵتر بکاتەوە و هێزەکانی لە ناوچەکەدا جێگربکات، لە بارەگای سەربازیی باشیک-ی سەربە موسڵ هەزاران چەتە پەروەردەکراون، هەر ئەو دەستەچەتانە دواتر چەندین هێرشیان کردە سەر گەل و لە ناوچەکەدا جێگربوون، ئامانجی سەرەکیی ئەو هێرشانەش شەنگال و کەرکوک بوون.

 

شەنگال

 

شەنگال سەربە پارێزگای موسڵە و کەوتووەتە سەر سنوورەکانی ڕۆژئاوای کوردستان، زۆربەی هاوڵاتیانی شەنگال ئێزدین و تا ئێستا ٧٤ جار فەرمان و کۆمەڵکوژییان بە سەر هاتووە، لە کاتی هێرشی چەتەکانی داعش بۆ سەر شەنگا لە ساڵی ٢٠١٤دا، خەڵکی ئێزدی بوونە ڕۆژەڤێکی جیهانی، دەیان هەزار هاوڵاتی و لەناویاندا ژن و منداڵ کۆمەڵکوژکران، ڕفێندران و سەدان هەزاری دیکەش ئاوارەبوون، لە دژی ئەو هێرشانە گەریلاکانی هەپەگە و شەڕڤانانی یەپەژە بەرگرییان لە هاوڵاتیانی ئێزدیی کرد و لە چیای شەنگال گیانی سەدان هەزار ئاوارەیان لە چنگی چەتەکانی داعش ڕزگارکرد.

 

پاش بەرخۆدانێکی گەورە  لە شەنگال، خەڵکی ئێزدی لە ڕووی سیاسیی، سەربازییەوە خۆیان ڕێکخست، بەڵام پاش دەرکردنی چەتەکانی داعش لە شەنگال و ئەم جار هەڕەشە و هێرشەکانی دەوڵەتی تورک بۆ سەر خەڵکی ئێزدی دەستیپێکرد.

 

ئەردۆغان چەندین جار بە لێدوان و ڕاگەیەندراوی جیاجیا هەڕەشەی لە خەڵکی ئێزدی کرد، بۆ نموونە لەم دواییانەدا بە حکومەتی عێراقی وت:"ئەگەر خۆتان ناتوانن پرسی شەنگال چارەسەربکەن، ئێمە دێین بۆ شەنگال"، لەلایەکی دیکەوە هەڕەشەی لە بەڕێوبەران و بەرپرسانی هەرێمی کوردستان کرد، کە دەبێت هاوکاریی دەوڵەتی تورک بکەن، بۆیە کۆمەڵگایەک کە لە چنگی کۆمەڵکوژی ڕزگاربووبوو، ئەم جارە مەبەستی هێرش و هەڕەشەکانی دەوڵەتی تورک.

 

هێرشی خانەسۆر

 

ئەنجامەکانی ئەو هەڕەشانە لە ئازاری ٢٠١٧دا خۆی پیشاندا، ڕۆژی ٣ی ئازاری دەستەچەتەیەک بە ناوی "پێشمەرگەکانی ڕۆژ" هەوڵیاندا هێرش بکەنە سەر خانەسۆر و داگیری بکەن، هاوڵاتیانی شەنگال هەموو هەوڵێکیان دا بۆ ئەوەی نەیەڵن ئەو هێرشە ئەنجام بدرێت، لەلایەکی دیکەوە دوو گەریلای هەپەگە کە لە ناوچەی شەنگال بوون هەوڵیان دا لە دژی هێڕشەکە بوەستن و لە بەرامبەر ئۆتۆمبێلە سەربازییەکانیاندا وەستان، بەڵام کردیاننە ئامانج و هەردوو گەریلاکەیان شەهید کرد، هاوکات ڕژنامەنووسێک بەناوی نوژیان ئەرهان کە ڕووداوەکانی ئەو ناوچەیەی ڕوماڵ دەکرد لەلاین چەتەکانی بەناو "پێشمەرگەی ڕۆژ"ەوە کرایە ئامانج و شەهیدبوو.

 

 

سەرئەنجام گەریلا و شەڕڤانانی یەبەشە و یەژەشە و هێزەکانی ئاساشی ئێزدخان وەڵامی ئەو هێرشەیان دایەوە و شەڕ ڕوویدا، لەو شەڕەشدا دوو گەریلای هەپەگە و پێنج ئەندامی ئاسایشی ئێزدخان شەهیدبوون.

 

چەند ڕۆژ پاش ئەو هێرشە، هاوڵاتیانی شەنگال بە ڕێکخستنی خۆپیشاندانێک دژایەتی ئەو هێرشەیان کرد و بەرەو پێگەکانی چەتەکان بەڕێکەوتن، بەڵام چەتەکان جارێکی دیکە هێڕشیان کرد، لە هێرشەشدا گەنجێک بەناوی نازێ قەوال شەهیدبوو، ژمارەیەکی زۆری دیکەش برینداربون.

 

پاشان ئاشکرابوو، کە ئەو دەستە چەتەیەی هێرشی کردبووە سەر خانەسۆر لە بارەگای سەربازیی باشیک پەروەردەکرابوون و ئەندامانی میتی تورکیش لە ناویاندا بوون، هەروەها هاوڵاتیان لە سنونەوە ڕایانگەیاند، کە دووان لەو چەتانەیان بینیوە بە تورکیی لەگەڵ یەکدی قسەیان کردووە.

 

بۆردوومانی ٢٥ی نیسان

 

هێرشی سەر خانەسۆر نەگەیشتە ئامانج، بۆیە تورکیا خۆی بە شێوەی ڕاستەوخۆ دەستێوەردانی ناوچەکەی کرد، لە ڕۆژی ٢٥ی نیسانی ساڵی پاردا فڕۆکە جەنگییەکانی سوپای تورک چیای شەنگالیان بۆردوومان کرد و چیای شەنگایان لە کاتێکدا بۆردوومان کرد، کە دەیان هەزار هاوڵاتی ئێزدیی ئاوارەی تێیدا دەژیان، لە ئەنجامی ئەو بۆردوومانەدا پێنج پێشمەرگەی سەر بە پارتی-ش شەهیدبوون.

 

 

هێرش و هەڕەشەکانی دەوڵەتی تورک لەدژی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم

 

دەوڵەتی تورک بەبەهانەی دژایەتیی بەڕێوەبردنی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان لە ڕۆژی ٢٥ی ئەیلولی ٢٠١٧، هەڕەشەکانی لە دژی دەستکەوتەکانی باشور و داگیرکردنی خاکی باشوری کوردستان بەرفراوان کرد، سەرەڕای ئەوەی پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی هەرێم و حکومەتی تورک زۆر باش بوون و پەیمانی ئابوریی زۆر گرنگ لەنێوانیاندا هەبوو، کاتێک باس لە ڕیفراندۆم کرا هەموو هاوسەنگییەکانی نێوانیان گۆڕا.

 

 

هەرچەند ئەردۆغان پێشتر چەندین جار لەگەڵ بەرپرسانی باڵای هەرێمی کوردستان لە ئامەد کۆبوبووە و وای پیشان دەدا، کە پەیوەندەکانی نێوانیان باشە، ئەم جارە تەنیا زمانێک کە لەگەڵ هەرێمی کوردستان بەکاری دەهێنا، زمانی هەڕەشە و بێڕێزیکردن بوو، بێڕێزی بە مەسعود بارزانی کرد و تۆمەتباری دەکرد بە خیانەت، بۆ نموونە وتبوی:"دانیشە لە شوێنی خۆت، ئەگەر ئابڵوقەی ئابوورییتان بخەینەسەر و سەرچاوەی کانییەکەتان لێبگرین، هەموو داهاتەکەتان وشک دەبێت، ناتوانن خواردن و خواردنەوەشتان هەبێت، پێموانەنەبوو بارزانی هەڵەی ئاوا بکات، لەکاتێکدا کە پەیوەندییەکانمان لە باشترین ئاستی دا بوو، بڕیارێکی بەو شێوەیە خیانەتە".

 

ئۆپەراسیۆنەکان و داخستنی سنوورەکان

 

پاش ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی لە باشوری کوردستان، هاوکارییەکانی تورکیا، عێراق و ئێران لە دژی دەستکەوتەکانی گەلی کورد لە باشوری کوردستان زیادیان کرد، فڕۆکەخانەکانی هەولێر و سلێمانی داخران و سوپای تورک و سوپای عێراق لە سەر سنوورەکانی کوردستان دەستیان بە ئەنجامدانی مانۆڕی سەربازیی کرد، لەلایەکی دیکەوە حکومەتی عێراق فشاری خستە سەر هەرێمی کوردستان، کە دەروازە سنوورییەکان ڕادەستی حکومەتی ناوەندی بکاتەوە، پاشان هەموو هەنگاوێکی دژ بە کورد نرا و فشارەکانی بۆ سەر هەرێمی کوردستان زیاتریان کرد.

 

 

ئەردۆغان لە پاش ئەو هەنگاوانە وتی: بە هاوکاریی ئێران و عێراق پیلانی باکوری عێڕاقمان مایەپووچ کرد.

 

لە بەشی پێنجی ئەم دۆسییەدا بابەتی فشارە ئابورییکەانی حکومەتی تورک بۆ سەر کوردستان باس کراوە.

 

کەرکوک و هێرشی ١٦ی ئۆکتۆبەر

 

هێرشەکانی سەر کەرکوک لە ساڵی ٢٠١٦وە زیاتربوون، ئەوسا داعش ژمارەیەکی زۆر لە ناوچەکانی دەوروبەری کەرکوکی داگیرکردبوو، لە ڕێگای ئەو چەتانەوە هەوڵدەدرا کە کەرکوک داگیربکرێت، هەرچەد چەتەکانی داعش بە ڕاستەوخۆ بەکار نەدەهێندران، بەڵام بە ناوی تورکمان و چەندین ناو و دەستەی دیکە ئەو هێڕشانە ئەنجام دەدران، زۆربەی ئەو چەتانەس لە باشیک پەروەردەکرابوون.

 

 

لە تێکهەڵچوونێکی ساڵی ٢٠١٦دا نۆ چەتە کوژران و چەتەیەکیش بەدیل گیرا، ئەو چەتەیە دانی بە چەند خاڵی سەرنجڕاکێشدا نابوو، دانپێدانانەکانی لە سەر ماڵپەڕێک بەناوی بەدرنیوز بڵاوکرایەوە، ئەو چەتەیە وتبووی:"تورکیا لە پشتی ئەم هێڕشانەدایە، بە هەلیکۆپتەرەکانی تورکیا براین بۆ گوندی سەرێتەپە لە باکوری کەرکوک، لەوێوە بردیانین بۆ ناوەندی شار، دەمانویست دەست بە سەر پارێزگای کەرکوک و ناوەندە فەرمییەکان دا بگرین".

 

گەورەترین هێڕش لە ١٦ی ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠١٧دا ڕوویدا، پاش ئەنجامدانی ڕیفراندۆم، دەستە چەکدارەکانی حەشدی شەعبی و سوپای عێڕاق هێرشیان کردە سەر کەرکوک، خورماتو، گەرمیان، مەخمور، شەنگال، بەو شێوەیە زۆربەی خاکی باشوری کوردستان داگیرکرا، شرۆڤەکارانی سیاسی و کۆمەڵایەتی و مێژووزانان بەگشتی ڕایانگەیاند، کە دەستی دەوڵەتی حکومەتی تورک لە پشتی ئەو هێرشانەوەیە، لێدوانەکانی ئەردۆغان لە پاش هێرشەکە ئەو قسەیەی پشتڕاست کردەوە، لە ئەنجامی ئەو هێڕشەدا ژمارەیەکی زۆر لە هاوڵاتیانی کەرکوک و خورماتوو لە ماەڵاکانیان دەرکران و ئاوارەبوون.

 

هێرشەکان لە ساڵی ٢٠١٨دا زیادیان کرد

 

لە ساڵی ٢٠١٨دا هێرشەکان بە شێووەی جیا جیا بەردەوامییان پێدرا، کاتێک تورکیا هێرشی کردە سەر عەفرین، هەمووان وتیان کە ئەو هێرشە بە مەبەستی ژیاندنەوەی چەتەکانی داعشە، هەروەها ئەو هێرشە هەموو دەستکەوتەکانی گەلی کورد دەکاتە ئامانج، قسەی وەک ئەوەی دەیانوت:"لە عەفرینەوە تا منبیج و کۆبانێ و قامیشلو و شەنگال و قەندیل دەگرین" ئەو بانگەشەیەیە پشتڕاست دەکردەوە، سەرنجڕاکێشە کە پاش هێرش بۆ سەر عەفرین هێرشەکانی داعشیش بۆ سەر کەرکوک زیادیان کرد.

 

 

چەندین هێڕش کرایە سەر سەلاحەدین، کەرکوک و دیالە، بەگوێڕەی ئەو زانیارییانەی هێزە بەرگرییەکان ڕایانگەیاندووە، چەتەکان ١٣ جار هێڕشیان کردووەتە سەر ناوچەی خانەقینی سەربە پارێزگای سەلاحەدین و ٣١ جاریش هێڕشیان کردووەتە سەر گوڵاڵە، قەرەتەپە و سەعدییەی سەربە پارێزگای دیالە.

 

یەعقوب یوسو، بەڕێوبەریی شارەوانیی گوڵاڵە دەڵێت:"چەتەکانی داعش بە ئاشکرا دێنە ناو شارەکەوە و هەوڵی داگیرکاری دەدەن".

 

لە مانگی شوبات دا هێڕشیان کرد و لە ئەنجامی دا ٢٧ چەکداری حەشدی شەعبیان کوشت، لە ڕۆژی ٢٠ی ئازاردا چەتەکان هێڕشیان کردە سەر پاسێک و شەش کەسیان کوشت، ٢١ کەسی دیکەش برینداربوون، کە زۆربەیان منداڵ و ژن بوون، ٢٣ی ئازار وێنەی هەشت پۆلیسی عێراقیان بڵاوکردەوە کە لە سێدارەیان دابوون.

 

 

چەندین هێرشیش کرایە سەر داقوق، ئەمیر خواکەرەم، قائیمقامی پێشووی داقوق دەڵێت، بۆشایی هێز لە ناوچەکەدا هەیە و چەتەکان خۆیان لە ناوچەکەدا جێگرکردووە، وتیشی:"لە نزیک ناوچەی بەشیرییەوە تا سنووری زەرهە، ١٢ ناوەندی پێشمەرگەی لێبوو، بەڵام پاش ١٦ی ئۆکتۆبەر، هیچ کامە لەو ١٢ ناوەندە نەمان، لە ناوچەکانی هەفتەخار، تاڵەبانی و کاکەیی لە هەر سی کیلۆمەتر ناوەندێکی پێشمەرگە هەبوو، بەڵام ئێستا هیچی لێ نییە".

 

 

دەوترێت کە ژمارەی چەتەکان هەر زیاتردەکات، سەرچاوەکان دەڵێن کە گروپی ٦٠ بۆ ٧٠ کەس لە چەتەکان هێڕش دەکەنە سەر گوندەکان و هەڕەشە لە خەڵک دەکەن.

 

ڕۆژی ٨ی نیسان لە گوندی هومەری بەشاردێی ڕەشادی لە دەورەبەر حەویجەی پارێزگای کەرکوک شەڕێک لە نێوان چەتەکانی داعش و چەکدارەکانی حەشدی شەعبی ئەنجام درا، لەو شەڕەدا پێنج چەتە کوژران و چەتەیەکیش بەدیلگیرا، لە وێنەی چەتە کوژراوەکاندا کە لەلایەن حەشدی شەعبییەوە بڵاوکراوەتەوە دەردەکەوێت، کە لەسەر جلی چەتەکان ئاڵای تورکیا هەیە.

 

 

لەگەڵ ئەوانەشدا، لە ناوەندی کەرکوکیش چەند هێڕشێکی خۆکوژی ئەنجامدرا و تێیاندا هاوڵاتی مەدەنی کرانە ئامانج.

 

لەم دواییانەشدا هێرشەکانی چەتەکان بۆ سەر هەفتەغاری سەربە داقوقی کەرکوک زیادیان کردوە، ئەو ناوچەیە پێکهاتووە لە چوار بۆ پێنج گوند، کە زۆربەی دانیشتووانیان کوردن، لە کاتی هێرشەکەی ١٦ی ئۆکتۆبەردا، هێزەکانی پێشمەرگە لەو ناوچانەش کشابوونەوە.

 

هاوڵاتییەک کە بۆ پاراستنی ئاسایشی خۆی نەیویست ناوی ئاشکرابکرێت دەڵێت، کە چەتەکان بە شەودا دێنە ناو گوندەکەمانەوە و هەڕەشە لە هاوڵاتیان دەکەن، بۆ ئەوەی بەشداری هەڵبژاردنەکانی عێراق نەکەن.

 

لەلایەکی دیکەوە دەوترێت، کە حکومەتی عێراقیش لەو هەوڵداندایە بۆ چۆڵکردنی گوندەکانی هەفتەغار، بەگوێڕەی سەرچاوە خۆجێییەکان، حکومەتی عێراق داوای لە هاوڵاتیانی گوندەکانی مەنسور، فەریق، ئاوای عەلی کردووە کە گوندەکانیان چۆڵ بکەن.

 

دۆسیە بەردەوامیی دەبێت..

 

 

 

ش.ف



-
RojNews
په‌یوه‌ندی


Korek       : +964 7508749379

Asia          : +964 7718835920

Normal     :   +964 533361295

Email  : [email protected]
© Copyright 2015 . Hemû mafên portala ROJNEWS Ajansa Nûçeyan a Roj hatine parastin