Smiley face
Smiley face
Smiley face

ڕۆزا، چیرۆکى ژنێکی شۆڕشگێڕ کە ژیانى بۆ مرۆڤایه‌تى ته‌رخان کرد

2018-01-15 10:22:36



ڕۆژنیوز - سه‌میرا شه‌هابی


ئه‌مڕۆ ساڵیادی کوشتنی ڕۆزا لۆکسمبۆرگ، ژنه‌ تێکۆشه‌ر و شۆڕشگێڕى نێونه‌ته‌وه‌ییه‌، که‌ ژیانی بۆ ڕزگاریی مرۆڤایه‌تی ته‌رخانکرد و بۆ هه‌میشه‌ بووه‌ ڕێبه‌ری چینی کرێکاران و چه‌وساوه‌کان.


ڕۆزا لۆکسمبورگ له‌ ٥ی مارسی ١٨٧١دا، له‌ شارۆچکه‌یه‌کی بچووک به‌ ناوی زامۆسک له‌ وڵاتى پۆڵه‌ندا له‌ دایکبووه‌ و له‌ ١٥/١/١٩١٩ له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ کوژراوه‌.


هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای لاوێتی و له‌ ته‌مه‌نی ١٧ساڵیدا ده‌ستى به‌ چالاکى کردوه‌ و له‌ناو بزووتنه‌وه‌ سۆسیالیستی و پرۆلیتارییه‌کاندا جێگه‌ى گرتووه‌ و وه‌ک شۆڕێگێڕێکى کاریگه‌ر ده‌رکه‌وتووه‌.


له‌ ساڵی ١٨٨٩دا پۆلیس فشاری زۆری هێنا بۆ ڕۆزا تاوه‌کو پۆڵه‌ندا به‌جێبهێڵێت، هه‌ربۆیه‌ ڕۆزا سه‌فه‌ری کرد بۆ سویسرا و له‌ شاری زویرخ نیشته‌جێ بوو، هه‌ر له‌وێوه‌ چوو بۆ زانکۆ و وانه‌ی زانستی سروشتی، بیرکاری و ئابووری خوێند، هه‌روه‌ها له‌وێ به‌شداریی چالاکانه‌ی هه‌بوو له‌ناو بزووتنه‌وه‌ کرێکاری و جوڵانه‌وه‌ ڕۆشنبیرییه‌کاندا.


چه‌ند ساڵێک دواتر ڕۆزا لۆکسمبۆرگ بووه‌ ‌ڕێبه‌ری تیوریسیۆنی پارتی سۆسیالیستی شۆڕشگێڕی پۆله‌ندا، دوروشمی ژیانی ئه‌و ئه‌وه‌ بوو، "له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ‌کردار".


ڕۆزا ئاسته‌ ڕووناکبیرییه‌که‌ی به‌ شێوه‌یه‌کی قه‌ڵه‌مباز و خێرا گه‌شه‌ی کرد، زنجیره‌یه‌ک وتاری نووسی له‌سه‌ر کێشه‌ی سۆسیالیزم، جگه‌ له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ى نوسینه‌کانى له‌ ڕۆژنامه‌ی (پارتی) که‌ ڕۆژانه‌ ‌ده‌رده‌چوو، ڕۆزا لۆکسمبۆرگ یه‌کێک له‌ گرنگترین په‌رتووکه‌ تیۆرییه‌که‌ی خۆی به‌ چاپ گه‌یاند به‌ ناوی که‌ڵه‌که‌بوونی سه‌رمایه‌، ڕۆزا ئیتر بووه‌ شۆڕشگێڕێکى وڵاتانى ئه‌وروپا و جیهان.

 

ڕۆزا لۆکسمبۆرگ


له‌ ٢٠ی فێبریوه‌ری ١٩١٤، ڕۆزا لۆکسمبۆرگ به‌ تۆمه‌تی ئه‌وه‌ی هانی سه‌ربازانی داوه‌ که‌ ڕابکه‌ن ده‌ستگیرکرا، دادگا بڕیاری ساڵێک زیندانیی به‌سه‌ردا سه‌پاند، به‌ڵام زیندانیکردنه‌که‌ی ڕاسته‌وخۆ جێبه‌جێ نه‌کرا. 


شۆڕشی ڕوسیا له‌ ئۆکتۆبه‌رى ساڵی ١٩١٧ڕاست و دروستی پێشبینیه‌کانی ڕۆزا لۆکسمبۆرگی هێنایه‌دی، سه‌باره‌ت به‌ ‌جوڵانه‌وه‌ شۆڕشگێڕیی و کرێکارییه‌کان.


ڕۆزا ئه‌و ماوانه‌ى که‌ له‌ زیندان بوو، له‌ زیندانه‌وه‌ چاودێری ڕووداوه‌کانی ده‌کرد، له‌ نزیکه‌وه‌ سه‌رقاڵی لێکۆڵینه‌وه‌ بوو له‌سه‌ر ئه‌زموونه‌کان بۆ دواڕۆژ، ئه‌و باوه‌ڕی وابوو سه‌رکه‌وتنی شۆڕشى ئۆکتۆبه‌ر کۆتایی خه‌بات نییه‌، به‌ڵکو سه‌ره‌تایه‌، ته‌نها ده‌سه‌ڵاتی کرێکاران ده‌توانێ ئاشتی مسۆگه‌ر بکات.


 ڕۆزا له‌ زیندانه‌وه‌ ‌په‌یام له‌دوای په‌یامی بڵاویده‌کرده‌وه‌ ‌بۆ کرێکاران و سه‌ربازانی ئه‌لمانیا. 


ئه‌و کاته‌ی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر له‌ فه‌ره‌نسا به‌رپا بوو، ڕۆزا لۆکسمبۆرگ به‌ گه‌رمی پێشوازی لێکرد و په‌سه‌ندی کرد له‌ به‌رزترین قۆناغدا، له‌هه‌مان کاتدا ئه‌و باوه‌ڕی به‌وه‌ نه‌بوو هه‌موو شتێک قبووڵ بکات به‌بێ ڕه‌خنه‌لێگرتن.


له‌8ی نۆڤه‌مبه‌ری ساڵی ١٩١٨دا شۆڕشی ئه‌لمانیا به‌رپا بوو، ڕۆزا لۆکسمبۆرگ دوای ئازادبوونی له‌زیندان، به‌هه‌موو هێز و توانایه‌وه‌ په‌رۆشی به‌شداریکردن بوو له‌ ‌شۆڕش.


هێزه‌ کۆنه‌په‌رسته‌کان به‌هێز بوون، باڵی ڕاستی سه‌رکرده‌کانی سۆسیال دیموکرات و جه‌نه‌راڵه‌کانی سوپای کۆنی قه‌یسه‌ر یه‌کیان گرت بۆ سه‌رکوتکردنی چینی کرێکارانی شۆڕشگێڕ، هه‌زاران کرێکار کوژران، له‌هه‌مان ڕۆژدا سه‌ربازێک به‌ قۆناغى چه‌که‌که‌ی کێشای به‌ سه‌ری ڕۆزا لۆکسمبۆرگ و له‌وێ گیانی له‌ده‌ستدا.


جێگه‌ی ئاماژه‌یه‌ ‌به‌ گیانله‌ده‌ستدانی ڕۆزا لۆکسمبۆرگ، بزووتنه‌وه‌ی کرێکاران له‌ جیهان به‌ناوبانگترین ڕابه‌ری خۆی له‌ده‌ستدا، شتێکی دیکه‌ نه‌بوو له‌ ژیانیدا که‌ بیبه‌خشێ، ڕۆزا هه‌موو شتێکی به‌خشی له‌پێناوی ڕزگاریی مرۆڤایه‌تیدا.


ک.ک
 



-
RojNews
په‌یوه‌ندی


Korek       : +964 7508749379

Asia          : +964 7718835920

Normal     :   +964 533361295

Email  : [email protected]
© Copyright 2015 . Hemû mafên portala ROJNEWS Ajansa Nûçeyan a Roj hatine parastin